Strona główna › Kompendium › Duchy i bóstwa › Wielka Dawczyni: studium bogini Rosmerta

Wielka Dawczyni: studium bogini Rosmerta

Rosmerta jest gallo-rzymską celtycką boginią dobrobytu, obfitości i płodności. To życzliwa boska dawczyni, często przedstawiana z rogiem obfitości i u boku boga Mercury, który sprawuje pieczę nad handlem i komunikacją.

Pochodzenie i mitologia

Rosmerta wyłania się z bogatego duchowego świata starożytnej Galii jako bogini, której samo imię wskazuje na jej funkcję: w języku galijskim oznacza ono „Wielką Dawczynię”. Jest uosobieniem bogini dobrobytu i obfitości, a jej wpływy były tak znaczące, że jej kult przetrwał i rozwijał się w okresie rzymskiej okupacji. W przeciwieństwie do wielu bóstw, których pochodzenie spowijają złożone mity kosmogoniczne, o obecności Rosmerty świadczą przede wszystkim namacalne dowody — inskrypcje i rzeźby pozostawione przez jej wyznawców. Jest głęboko zakorzenioną, rodzimą boginią galijską, która nie została wchłonięta przez religię rzymską, lecz nawiązała z nią partnerską współpracę.

Jej mitologia opiera się raczej na obecności i pełnionej funkcji niż na przygodach. Najważniejszym elementem mitologicznym związanym z Rosmertą jest jej częste przedstawianie u boku rzymskiego boga Merkurego. To klasyczny przykład synkretyzmu gallo-rzymskiego, w którym rodzime bóstwo celtyckie łączy się z rzymskim, tworząc bardziej złożony obraz boskości. W tym związku Merkury, bóg handlu, podróży i komunikacji, nie jest jej zwierzchnikiem, lecz małżonkiem. Razem tworzą pełny obraz dobrobytu: Rosmerta uosabia źródło bogactwa i obfitości, zakorzenione w ziemi i jej mocy rodzenia, Merkury zaś symbolizuje przepływ tego bogactwa poprzez handel, rynki i wymianę społeczną. Ich związek oznacza, że prawdziwy dobrobyt wymaga równowagi między stabilnym zaopatrzeniem a dynamicznym przepływem.

Jako bogini sprzed podboju rzymskiego Rosmerta uosabia trwały aspekt duchowości celtyckiej, skupionej na tym, co ziemia daje dla podtrzymania życia, oraz na znaczeniu hojności. Jej kult świadczy o głębokiej czci dla sił zapewniających pomyślność wspólnocie. Nie jest boginią odległych niebios, lecz bliską, zakorzenioną w codzienności obecnością, troszczącą się o konkretne sprawy: obfite plony, dobrze prosperujące przedsiębiorstwo, bezpieczny dom. Jej mitologii nie zapisano w poematach epickich, lecz na kamiennych ołtarzach i w domowych kapliczkach, gdzie zwykli ludzie prosili ją o błogosławieństwo i składali jej podziękowania. Dzięki temu należy do najlepiej poznanych i najbliższych ludziom bóstw świata gallo-rzymskiego.

Symbole i ikonografia

Ikonografia Rosmerty jest wyjątkowo spójna i stanowi podstawowe źródło wiedzy o jej naturze oraz domenach. Przedstawia ją jako dojrzałą, spokojną i życzliwą kobietę, często zasiadającą na tronie, co podkreśla trwałość i ugruntowany charakter jej władzy. Jest postacią o godnej mocy, dawczynią, która obdarza łaskami z wdziękiem. Jej najbardziej wyrazistym i charakterystycznym symbolem jest róg obfitości, mityczny „róg dostatku”. Tuląc ten niewyczerpany róg, z którego wysypują się owoce, zboże i monety, Rosmerta ukazywana jest jako źródło wszelkiej obfitości. Symbol ten łączy ją bezpośrednio z żyznością ziemi i niezawodną hojnością świata przyrody.

Innym ważnym symbolem często kojarzonym z Rosmertą jest patera — płytka misa używana do składania libacji. Kiedy trzyma paterę, symbolizuje to jej rolę w świętym akcie wymiany. Jest zarówno odbiorczynią ofiar składanych przez wyznawców, jak i tą, która zsyła im błogosławieństwa. Odzwierciedla to cykliczny charakter dawania i przyjmowania, stanowiący jedną z podstaw praktyki religijnej. Patera podkreśla jej rolę jako świadomej, współdziałającej partnerki w rytuale, która aktywnie uczestniczy w relacji wzajemności między światem ludzi a sferą boską.

Oprócz rogu obfitości i patery Rosmerta często jest przedstawiana z sakiewką lub workiem na pieniądze albo w ich towarzystwie. Symbol ten bezpośrednio wiąże jej patronat z handlem, bogactwem i bezpieczeństwem finansowym. Podczas gdy róg obfitości symbolizuje naturalne bogactwo, sakiewka oznacza zasoby pomnażane i zarządzane przez ludzi oraz dobrobyt będący owocem ich pracy. Na niektórych wizerunkach Rosmerta może też trzymać ster lub wiosło, co wskazuje na jej zdolność do kierowania losem wyznawców i prowadzenia ich przez meandry handlu i życia. Gdy przedstawiana jest z Merkurym, niekiedy dzieli z nim jego symbol — kaduceusz — co jeszcze mocniej podkreśla jej związek z handlem, negocjacjami i harmonijnym przepływem dóbr.

Sfery mocy i patronatu

Boski zakres działania Rosmerty obejmuje podstawowe aspekty dobrostanu i bezpieczeństwa. Jej główną sferą jest Obfitość. Jako Wielka Żywicielka sprawuje pieczę nad przepływem wszystkiego, co podtrzymuje i wzbogaca życie. Jej domena wykracza poza plony rolne i obejmuje wszelkie formy dostatku, w tym możliwości, kreatywność i radość. Pomaga rozwijać nastawienie sprzyjające obfitości, wspierając ludzi w dostrzeganiu i docenianiu dostępnych zasobów oraz w zaufaniu dobroczynnemu nurtowi wszechświata. Jej energia przypomina obfite żniwa, wypełniony po brzegi spichlerz i kojącą świadomość, że wystarczy dla wszystkich.

Z obfitością ściśle wiąże się jej patronat nad dobrobytem i bogactwem. Rosmerta jest patronką kupców, rzemieślników, przedsiębiorców i wszystkich, którzy zajmują się handlem. Jej związek z sakiewką oraz partnerstwo z Merkurym podkreślają jej wpływ na sprawy finansowe. Jej wskazówki dotyczą jednak nie tylko gromadzenia bogactwa, lecz także mądrego i etycznego zarządzania nim. Wspiera trwały dobrobyt, którego podstawą są uczciwa wymiana, ciężka praca i odpowiedzialne gospodarowanie. Wyznawcy mogą zwracać się do niej o pomoc w zdobyciu źródła utrzymania, rozwijaniu działalności gospodarczej lub roztropnym i uważnym zarządzaniu domowymi finansami. Uczy, że bogactwo jest narzędziem służącym budowaniu bezpieczeństwa i rozwijaniu hojności we wspólnocie.

Przewodniczka w rozwijaniu siły twórczej

Do domeny Rosmerty należy również Płodność. Choć często interpretuje się ją jako płodność ziemi — zapewniającą obfite plony i zdrowy inwentarz — jej wpływ obejmuje także płodność ludzi i pomyślny rozwój wszelkich przedsięwzięć twórczych. Jest źródłem siły twórczej, która pielęgnuje nowe życie i nowe idee od poczęcia aż po urzeczywistnienie. Jako patronkę można przyzywać ją, by wspierała rozwój rodzin, powodzenie przedsięwzięć artystycznych oraz realizację każdego projektu wymagającego cierpliwego pielęgnowania i troskliwej energii. Jej moc przypomina kiełkujące w ciemnej ziemi nasiono — cichą, lecz potężną siłę tworzenia i trwania.

W swoich spokojnych, przedstawianych na tronie wizerunkach Rosmerta uosabia także ideę suwerennego bezpieczeństwa. Zapewnia poczucie stabilności, bezpieczeństwa i dobrostanu w domu oraz we wspólnocie. Jest opiekunką domowych zasobów i źródłem spokoju ducha. Jej obecność daje pewność, że podstawy życia są stabilne, dzięki czemu jednostki i wspólnoty mogą rozwijać się bez nieustannej obawy przed niedostatkiem. Ten ugruntowany, opiekuńczy aspekt czyni z niej kojącą i niezawodną przewodniczkę w czasach niepewności — boską obecność czuwającą nad trwałym dobrobytem swojego ludu.

Zwierzęta, rośliny i przedmioty święte

W przeciwieństwie do niektórych bóstw celtyckich, silnie i bezpośrednio związanych z określonymi zwierzętami totemicznymi, powiązania Rosmerty ze światem zwierząt mają bardziej symboliczny charakter i wynikają z obszarów jej władzy. Jako bogini bogactwa i obfitości płodów rolnych sprawuje opiekę nad zwierzętami hodowlanymi, które stanowiły podstawę gospodarki rolnej Celtów i Galo-Rzymian. Bydło, będące źródłem ogromnego bogactwa, prestiżu i pożywienia, pozostaje pod jej opieką. Podobnie owce, dostarczające wełny na odzież i zapewniającej ciepło, oraz świnie, stanowiące ważne źródło pożywienia, należą do jej domeny. Wzywano jej błogosławieństwa, by zapewnić zdrowie i płodność stad oraz trzód, które uosabiały dobrobyt wspólnoty.

Jej związek ze światem roślin jest bardziej bezpośredni, choć wyraża się raczej poprzez szeroką symbolikę niż przez jedną świętą roślinę. Zawartość jej rogu obfitości najpełniej ukazuje jej związki z roślinnością. Jest panią wszystkich roślin uprawnych, które zapewniają pożywienie i bogactwo. Należą do nich podstawowe zboża, takie jak pszenica i jęczmień, będące podstawą wypieku chleba i warzenia piwa. Obejmują one również owoce z sadów, takie jak jabłka, gruszki i śliwki, a także winogrona, z których powstaje wino — symbol świętowania i boskiej ofiary. Do jej darów należą również kwiaty i miód, uosabiające piękno i naturalną słodycz. Zasadniczo każda roślina, która przyczynia się do pełnego i dostatniego życia, może być uznana za poświęconą Rosmercie.

Święte przedmioty Rosmerty są najważniejszymi atrybutami jej ikonografii i narzędziami jej boskiego działania. Najważniejszy z nich to róg obfitości — symbol nie tylko tego, co daje, lecz także niewyczerpanego i cudownego charakteru jej darów. Uosabia źródło obfitości, które nigdy nie wysycha. Kolejnym istotnym świętym przedmiotem jest patera, symbolizująca naczynie rytualne oraz wzajemną więź między ludzkością a bóstwem. To za jej pośrednictwem składane są ofiary i przyjmowane błogosławieństwa. Wreszcie sakiewka lub woreczek na pieniądze to przedmiot poświęcony Rosmercie, należący do jej domeny i symbolizujący zarządzanie bogactwem, handel oraz obieg dobrobytu wśród ludzi. Przedmioty te nie są zwykłymi atrybutami, lecz skupiają uwagę podczas medytacji i rytuałów, ucieleśniając samą istotę jej mocy.

Najważniejsze mity i opowieści

Badając postać Rosmerty, trzeba podejść do pojęcia „mitu” inaczej niż w przypadku bóstw z panteonów grecko-rzymskiego czy nordyckiego. Zachowany korpus źródeł dotyczących religii galijskiej nie obejmuje rozbudowanych narracji pisanych ani eposów opisujących czyny bogów. Nie są więc znane mity opowiadające o narodzinach Rosmerty, jej bitwach czy dramatycznych interakcjach z innymi bóstwami. Jej „opowieść” wyłania się natomiast z konsekwentnego i szeroko rozpowszechnionego języka wizualnego jej ikonografii oraz inskrypcji dedykacyjnych pozostawionych przez jej wyznawców. Te artefakty są jej świętymi tekstami i przekazują potężną, choć subtelną opowieść.

Głównym wątkiem, jaki można odtworzyć w przypadku Rosmerty, jest jej boskie partnerstwo z Merkurym. Na dziesiątkach reliefów i posągów od Galii po Brytanię przedstawiono ich jako boską parę — często zasiadają razem na tronie lub stoją obok siebie w świętej przestrzeni. Nie jest to opowieść o miłości w ludzkim rozumieniu, lecz mitologiczne wyobrażenie natury dobrze prosperującego społeczeństwa. Uosabiają oni świętą współpracę i kosmiczną równowagę. Rosmerta reprezentuje podstawową, stwórczą moc ziemi — źródło wszelkich surowców i pożywienia. Jest stała, opiekuńcza i hojna. Merkury, którego celtycka postać często utożsamiana jest z Lugusem, reprezentuje dynamiczne siły innowacji, komunikacji i wymiany, rozwijające się na tym fundamencie.

Ta boska para ukazuje, jak powstaje i utrzymuje się dobrobyt. Wszystko zaczyna się od niewyczerpanej obfitości rogu obfitości Rosmerty, ale na tym się nie kończy. Energię Merkurego pobudza tę obfitość i wprawia ją w obieg. Bogactwo nie tylko powstaje — trzeba je także przemieszczać, wymieniać i przekazywać. W tej opowieści Rosmerta i Merkury wspólnie uczą, że prawdziwa obfitość wymaga zarówno zakorzenionego źródła, jak i dynamicznej sieci. Ona jest źródłem, a on rzeką, która z niego wypływa, niosąc życie i handel przez całą krainę. Ich milcząca, niewzruszona obecność na niezliczonych ołtarzach opowiada o współzależności oraz świętym związku darów ziemi z ludzką pomysłowością.

Kult, świątynie i miejsca święte

Kult Rosmerty był szeroko rozpowszechniony i głęboko wpisany w codzienne życie świata gallo-rzymskiego. Ślady jej kultu odnaleziono na rozległym obszarze, rozciągającym się od dzisiejszej Francji i Belgii, przez Nadrenię w Niemczech, aż po rzymską Brytanię. Taki zasięg geograficzny wskazuje, że nie była pomniejszym bóstwem lokalnym, lecz ważnym bóstwem, którego opieki szukały różne grupy ludności — od rolników i rzemieślników po kupców i urzędników rzymskich. Jej kult sprawowano zarówno publicznie, jak i prywatnie, co świadczy o jej znaczeniu dla całej społeczności, a także poszczególnych gospodarstw domowych.

W sferze publicznej Rosmerta odbierała cześć w świątyniach, często u boku swego małżonka, Merkurego. Jednym z najważniejszych ośrodków ich wspólnego kultu była Augusta Treverorum (dzisiejszy Trewir w Niemczech), istotna stolica zachodniej części Cesarstwa Rzymskiego. Znajdowały się tam zespoły świątynne poświęcone boskiej parze, stanowiące centra obrzędów i świąt wspólnotowych. Inskrypcje i ołtarze odkryte w takich miejscach jak Metz (Divodurum Mediomatricorum) i Eisenberg (w regionie Palatynatu) świadczą ponadto o dobrze zorganizowanym i trwałym kulcie publicznym. Świątynie te były nie tylko miejscami kultu, lecz prawdopodobnie także ośrodkami działalności gospodarczej, położonymi w pobliżu targowisk, gdzie szczególnie odczuwano błogosławieństwa boga handlu i bogini dostatku.

W życiu prywatnym Rosmerta była otaczaną czcią boginią domową. Niewielkie posągi i płaskorzeźby przedstawiające ją samotnie lub z Merkurym były częstym elementem domowych kapliczek, zwanych lararia. Rodziny składały jej codzienne lub regularne ofiary, prosząc o błogosławieństwo dla dostatku domu, powodzenie rodzinnego interesu i pomyślność wszystkich jego członków. Sama liczba tych mniejszych, osobistych wotów odnajdywanych na obszarach jej kultu świadczy o bliskiej, osobistej więzi między boginią a jej wyznawcami. Była dla nich nieustanną, życzliwą opiekunką, boską matroną strzegącą bezpieczeństwa i bytu rodziny.

Rytuały i ofiary

Rytuały poświęcone Rosmercie opierały się na zasadach wdzięczności i wzajemności. Jako Wielkiej Żywicielce oddawano jej cześć, dziękując za otrzymany dostatek i składając ofiary, by zapewnić jego dalsze trwanie. Praktyki te służyły podtrzymywaniu pełnej szacunku i współpracy więzi z boskim źródłem pomyślności. Obrzędy odprawiano w jej świątyniach, lokalnych kapliczkach i domach, dostosowując je do konkretnych potrzeb wiernych: obfitych zbiorów, powodzenia w handlu czy płodności domostwa.

Ofiary składane Rosmercie odzwierciedlały materialnie sfery jej władzy. Powszechną i nieodzowną formą ofiary były libacje, symbolizujące rozdzielanie błogosławieństw. Należały do nich wino, piwo, mleko i świeża woda, wylewane z patery i składane na jej ołtarzu. Istotne były również ofiary z żywności, obejmujące najlepsze płody ziemi: bochny chleba, miód i miodowe placki, świeże owoce oraz porcje ziarna. Nie traktowano ich jako zapłaty, lecz jako sposób dzielenia się dostatkiem z jego boskim źródłem i namacalny wyraz wdzięczności.

W jej kulcie ważną rolę odgrywały także trwalsze wota. Monety były szczególnie stosowną ofiarą, składaną na jej ołtarzach, by uczcić jej władzę nad bogactwem i handlem. Gest ten symbolizował oddanie bogini niewielkiej części własnego powodzenia finansowego, które wspierała. Oprócz monet wierni zamawiali i poświęcali kamienne płaskorzeźby, ołtarze lub posągi bogini, często opatrując je inskrypcjami zawierającymi imię ofiarodawcy i przyczynę złożenia wota (ex voto, „w następstwie ślubowania”). Takie inskrybowane dedykacje stanowiły trwałe świadectwo jej skuteczności i pobożności wiernych, utrwalając więź między boginią a jej wspólnotą.

Wpływ historyczny

Historyczne znaczenie Rosmerty najlepiej ukazuje jej rola jako doskonałego przykładu synkretyzmu religijnego w obrębie Imperium Rzymskiego. Jej kult dowodzi, że rdzenne bóstwa celtyckie nie tylko przetrwały podbój rzymski, lecz także rozkwitały dzięki nawiązywaniu silnych związków z bogami rzymskimi. Związek Rosmerty z Merkurym nie opierał się na podporządkowaniu, lecz na dopełnianiu się. Zachowała ona swoje galijskie imię i odrębną tożsamość ikonograficzną, co wskazuje, że jej wyznawcy uważali ją za postać istotną i potężną samą w sobie. Zjawisko to pokazuje, że krajobraz religijny Galii nie uległ po prostu romanizacji, lecz przekształcił się w unikalną kulturę gallorzymską, w której miejscowe tradycje i bóstwa zachowały znaczną władzę.

Powszechność jej kultu podkreśla kluczowe znaczenie dobrobytu i obfitości dla ludów starożytnej Galii i Brytanii. Ogromna liczba poświęconych jej inskrypcji i rzeźb — znacznie większa niż w przypadku wielu innych lokalnych bóstw — sugeruje, że jej dziedziny głęboko odpowiadały na praktyczne potrzeby codziennego życia. Była boginią dla wszystkich: dla rolnika modlącego się o obfite plony, garncarza liczącego na sprzedaż swoich wyrobów, kupca podejmującego ryzykowne przedsięwzięcie i rodziny poszukującej bezpieczeństwa. Jej oddziaływanie pokazuje, że dla wielu ludzi najbliższą i najłatwiej dostępną postacią boskości była ta, która zapewniała utrzymanie i dobrostan.

Ponadto trwałość kultu Rosmerty świadczy o sile żeńskiego pierwiastka boskiego w duchowości Europy Zachodniej. W rzymskim panteonie, w którym boginiom często przypisywano ściśle określone funkcje, Rosmerta uosabiała całościowy obraz kobiecej mocy: była źródłem płodności, panią bogactwa, spokojnym autorytetem i partnerką współdziałającą z innymi. Nie była boginią jednej funkcji, lecz samym ucieleśnieniem mocy twórczej i podtrzymującej życie. Jej historyczna obecność stanowi istotne ogniwo łączące nas z przedrzymskim rozumieniem żeńskiego pierwiastka boskiego jako fundamentalnej, życzliwej i głęboko szanowanej siły kosmosu.

Współczesne interpretacje i praktyka

We współczesnym odrodzeniu tradycji pogańskich i politeistycznych Rosmerta zyskała uznanie jako potężna i ważna przewodniczka. Współcześni druidzi, rekonstrukcjoniści celtyccy i inni praktykujący, których duchowość jest zakorzeniona w naturze, czczą ją jako boginię dobrobytu, pojmowanego jednak często przez pryzmat współczesnych wartości, z naciskiem na etykę i zrównoważony rozwój. Nie postrzega się jej jako dawczyni materialnej chciwości, lecz jako patronkę odpowiedzialnej obfitości, roztropnego gospodarowania zasobami i etycznej przedsiębiorczości. Jej energii poszukują ci, którzy pragną zbudować życie zapewniające zarówno bezpieczeństwo materialne, jak i zgodność z duchowymi wartościami.

Współcześni wyznawcy często zwracają się do Rosmerty po wskazówki dotyczące spraw praktycznych. Uważana jest za patronkę właścicieli małych firm, przedsiębiorców, artystów i rzemieślników — wszystkich, którzy pragną utrzymywać się dzięki swoim umiejętnościom i kreatywności. Modlitwy i rytuały ku jej czci mogą koncentrować się na pozyskiwaniu klientów, zapewnianiu uczciwych zysków, rozsądnym zarządzaniu finansami oraz rozwijaniu udanej i satysfakcjonującej kariery. Jej związki zarówno z rogiem obfitości (źródłem), jak i sakiewką (zarządzaniem) czynią z niej wszechstronną przewodniczkę przez cały cykl bogactwa — od jego pomnażania po odpowiedzialne wykorzystywanie. Uczy, że dobrobyt jest narzędziem, dzięki któremu można budować stabilność, wspierać swoją społeczność i żyć hojnie.

Współczesna praktyka dewocyjna związana z Rosmertą często obejmuje stworzenie domowego ołtarza lub miejsca kultu. Na takim ołtarzu mogą znaleźć się jej główne symbole: róg obfitości (lub jego wyobrażenie), misa pełniąca funkcję patera oraz sakiewka lub kilka monet. Składane ofiary przypominają te z czasów starożytnych i mogą obejmować wysokiej jakości żywność, napoje, kwiaty lub część zysków z działalności gospodarczej. Medytacja nad jej wizerunkiem i przymiotami jest powszechną praktyką, która pomaga rozwijać nastawienie sprzyjające obfitości, przezwyciężać lęk o finanse i nawiązywać więź z jej spokojną, opiekuńczą energią. W tym kontekście Rosmerta jest postrzegana jako współpracująca i inteligentna partnerka duchowa, życzliwa przewodniczka, która pomaga swoim wyznawcom budować życie pełne bezpieczeństwa, poczucia celu i dostatku.

Pytania czytelników dotyczące tej kategorii

Kim jest bogini Rosmerta?

Rosmerta jest gallo-rzymską celtycką boginią, której imię oznacza „Wielka Dawczyni”. To życzliwe bóstwo dobrobytu, obfitości i płodności, powszechnie czczone w starożytnej Galii, Germanii i Brytanii ze względu na moc zapewniania pomyślności i bezpieczeństwa.

Jakie są najczęstsze symbole Rosmerta?

Głównymi symbolami Rosmerta są róg obfitości, oznaczający niewyczerpaną obfitość; patera, czyli misa ofiarna, reprezentująca świętą wymianę; oraz sakiewka lub mieszek na monety, wiążące ją z handlem i bogactwem.

Dlaczego Rosmerta jest często przedstawiana z rzymskim bogiem Mercury?

Łączenie Rosmerta z Mercury jest formą synkretyzmu religijnego. Razem przedstawiają pełny obraz dobrobytu: Rosmerta uosabia trwałe, ziemskie źródło obfitości, podczas gdy Mercury reprezentuje dynamiczny obieg bogactwa poprzez handel, podróże i komunikację.

Jak współcześnie oddaje się cześć Rosmerta?

We współczesnych praktykach pogańskich i druidycznych Rosmerta jest czczona jako patronka etycznego biznesu, stabilności finansowej i zrównoważonej obfitości. Jej wyznawcy tworzą ołtarze z jej symbolami, składają dary i proszą ją o przewodnictwo w osiąganiu sukcesów zawodowych oraz odpowiedzialnym zarządzaniu zasobami.

  • English
  • Español
  • Português
  • Français
  • Deutsch
  • Italiano
  • Nederlands
  • Română
  • Norsk
  • Svenska
  • Русский
  • Türkçe
  • العربية
  • 中文
  • 日本語
  • 한국어
  • हिन्दी
  • বাংলা
  • ਪੰਜਾਬੀ